
- ACTOR REI FORUM SEQUITUR (C.319.3) - Powód idzie do sądu (właściwego dla) pozwanego;
- ADVOCATORUM ERROR LITIGATORIBUS NON NOCEAT (C.2.9.3 pr.) - Błąd adwokatów niech nie szkodzi stronom;
- ALIENUS DOLUS NOCERE ALTERI NON DEBET (D.44.4.11 pr.) - Nikogo nie powinien obciążać cudzy podstęp;
- AMBULATORIA EST VOLUNTAS DEFUNCTI USQUE AD VITAE SUPREMUM EXITUM (D.34.4.4) - Wola spadkodawcy może być zmieniana aż do ostatniego tchnienia;
- BIS DE EADEM RE AGI NON POTEST (ad Gaium 4.107) - Nie można procesować się dwa razy o to samo;
- CEDANT ARMA TOGAE (Cicero, de off. 1.77) - Niech oręż ustąpi przed togą;
- CESSANTE RATIONE LEGIS, CESSAT IPSA LEX (ad D.35.1.72.6) - Gdy ustaje przyczyna obowiązywania ustawy, traci moc sama ustawa;
- COGITATIONIS POENAM NEMO PATITUR (D.48.19.18) - Nikogo nie karze się za jego myśli;
- CUM IN VERBIS NULLA AMBIGUITAS EST, NON DEBET ADMITTI VOLUNTATIS QUAESTIO (D.32.25.1) - Gdy w słowach nie ma żadnej dwuznaczności, nie należy podnosić kwestii woli;
- DELICTA PARENTIUM LIBERIS NON NOCENT (ad C.6.7.2. pr.) - Czyny niedozwolone rodziców nie obciążają dzieci;
- DOLUM MALUM FACIT QUI EX ALIENA IACTURA LUCRUM QUAERIT (D.14.3.17.4) - Działa podstępnie, kto próbuje osiągnąć zysk z cudzego niepowodzenia;
- DOLUS NON PRAESUMITUR (ad D.22.3.18.1) - Złego zamiaru nie domniemywa się;
- DURA LEX SED LEX (ad D.40.9.12.1.) - Twarde prawo, ale prawo;
- EI INCUMBIT PROBATIO QUI DICIT, NON QUI NEGAT (D.22.3.2) - Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, a nie na tym, kto przeczy;
- FAVORABILIORES REI POTIUSQUAM ACTORES HABENTUR (D50.17.125) - Korzystniejszą (sytuację procesową) mają pozwani niż powodowie.
- HOMINUM CAUSA OMNE IUS CONSTITUTUM SIT (D.1.5.2) - Wszelkie prawo winno być stanowione ze względu na człowieka;
- IGNORANTIA IURIS NOCET, IGNORANTIA FACTI NON NOCET (ad D.22.6.9 pr.) - Nieznajomość prawa szkodzi, nieznajomość faktu nie szkodzi;
- IMPOSSIBILIUM NULLA OBLIGATIO EST (D50.17.185) - Nie ma zobowiązania, gdy (świadczenie) jest niemożliwe;
- IN DUBIO PRO REO (ad D.50.17.125) - W razie wątpliwości (należy rozstrzygać) na korzyść pozwanego;
- IN LEGIBUS MAGIS SIMPLICITAS QUAM DIFFICULTAS PLACET (L2.23.7) - W prawie podoba się bardziej prostota niż zawiłość;
- IN OMNIBUS QUIDEM, MAXIME TAMEN IN IURE AEQUITAS SPECTANDA SIT (D50.17.90) - We wszystkim, szczególnie jednak w prawie, należy mieć na względzie (zasady) słuszności;
- IN TESTAMENTIS PLENIUS VOLUNTATES TESTANTIUM INTERPRETAMUR (D.50.17.12) - Wykładnia testamentów opiera się na wnikliwym badaniu woli testatorów;
- INCIVILE EST NISI TOTA LEGE PERSPECTA UNA ALIQUA PARTICULA EIUS PROPOSITA IUDICARE VEL RESPONDERE (D.1.3.24) - Nieprawidłowe jest wydawanie wyroku lub opinii prawnej bez uwzględnienia całości ustawy, na podstawie jednego jej fragmentu;
- IS DAMNUM DAT, QUI IUBET DARE (D.50.17.169 pr.) - Ten wyrządza szkodę. kto rozkazuje ją czynić;
- IURA NON IN SINGULAS PERSONAS, SED GENERALITER CONSTITUUNTUR (D.1.3.8) - Prawa są stanowione nie ze względu na konkretne osoby, lecz dla wszystkich;
- IURIS PRUDENTIA EST DIVINARUM ATQUE HUMANARUM RERUM NOTITIA, IUSTIATQUE INIUSTI SCIENTIA (D.1.1.10.2) - Nauka prawa jest znajomością spraw boskich i ludzkich oraz wiedzą o tym, co sprawiedliwe, a co niesprawiedliwe;
- IUS CIVILE VIGILANTIBUS SCRIPTUM EST (D.42.8.24) - Prawo cywilne jest tworzone dla osób starannych;
- IUS EST ARS BONI ET AEQUI (D1.11 pr.) - Prawo jest umiejętnością stosowania tego, co dobre i słuszne;
- IUS PUBLICUM PRIVATORUM PACTIS MUTARI NON POTEST (D.2.14.38) - Prawo publiczne nie może być zmieniane umowami (osób) prywatnych;
- IUSTITIA EST CONSTANS ET PERPETUA VOLUNTAS IUS SUUM CUIQUE TRIBUENDI (D.11.10 pr.) - Sprawiedliwość jest niezmienną i trwałą wolą zagwarantowania każdemu jego prawa;
- IUSTITIAS VESTRAS IUDICABO (napis na ścianie trybunałów w dawnej Polsce) - Osądzę waszą sprawiedliwość;
- LEGEM BONAM A MALA NULLA ALIA NISI NATURAE NORMA DIVIDERE POSSUMUS (Cicero, de leg. 1.44) - Dobre prawo od złego możemy odróżnić miarą prawa natury;
- LEGEM BREVEM ESSE OPORTET (Seneca, ep. 94.38) - Ustawa powinna być zwięzła;
- LEGES AB OMNIBUS INTELLEGI DEBENT (C.1.14.9) - Ustawy powinny być zrozumiale dla wszystkich;
- LEGES BONAE EX MALIS MORIBUS PROCREANTUR (Macrobius, sat. 3.17.10) - Dobre ustawy rodzą się ze złych obyczajów;
- LEX POSTERIOR DEROGAT PRIORI (ad D.L4.4) - Ustawa późniejsza uchyla wcześniejszą;
- LEX RETRO NON AGIT (ad C1.14.7) - Ustawa nie działa wstecz;
- LIBERA MATRIMONIA ESSE ANTIQUITUS PLACUIT (C.8.38.2) - Z dawna już postanowiono, że małżeństwa są wolne;
- LIBERTAS INAESTIMABILIS RES EST (D.50.17.106) - Wolność jest rzeczą bezcenną;
- MALE NOSTRO IURE UTI NON DEBEMUS (Gaius 1.53) - Nie powinniśmy źle korzystać z przysługującego nam prawa;
- MINIME SUNT MUTANDA, QUAE INTERPRETATIONEM CERTAM SEMPER HABUERUNT (D.L3.23) - Jak najmniej należy zmieniać to, co zawsze miało jednoznaczną interpretację;
- NAM HOC NATURA AEQUUM EST NEMINEM CUM ALTERIUS DETRIMENTO FIERI LOCUPLETIOREM (D.12.6.14) - Słuszne jest, aby nikt nie wzbogacał się z cudzej straty;
- NE EAT IUDEX ULTRA PETITA PARTIUM (ad D.10.3.18) - Niech nie wychodzi sędzia ponad żądania stron;
- NE QUIS ABSENS PUNIATUR (D.48.17,1 pr) - Nieobecny niech nie będzie karany;
- NEMINEM CAPTIVABIMUS NISI IURE VICTUM (na podstawie przywilejów Władysława Jagiełły z lat 1430-33) - Nikogo nie uwięzimy, o ile nie zostanie pokonany prawem;
- NEMO AUDITUR PROPRLAM TURPITUDINEM ALLEGANS (ad C.7.8.5) - Powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany;
- NEMO ENIM IN PERSEQUENDO DETERIOREM CAUSAM, SED MELIOREM FACIT (D.50.17.87) - Dochodzenie sprawy przed sądem nie może pogorszyć, lecz jedynie polepszyć sytuację powoda;
- NEMO EST IUDEX IN PROPRIA CAUSA (ad C.3.5.1) - Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie;
- NEMO PLUS IURIS AD ALIUM TRANSFERRE POTEST, QUAM IPSE HABERET (D.50.1,. 54) - Nie można przenieść na drugiego więcej praw niż ma się samemu;
- NON EX REGULA IUS SUMATUR, SED EX IURE QUOD EST REGULA FIAT (DS 0.17. 1) - Reguły nie tworzą prawa, lecz się z niego wywodzą;
- NON EXEMPLIS, SED LEGIBUS IUDICANDUM EST (C.7.45.13) - Należy orzekać na podstawie ustaw, a nie naśladować wcześniejsze rozstrzygnięcia;
- NON OMNE QUOD LICET HONESTUM EST (D50.17.144 pr.) - Nie wszystko, co dozwolone, jest uczciwe;
- NON OMNIS VOX IUDICIS IUDICATI CONTINET AUCTORITATEM (C.7.45.7 pr.) - Nie każda wypowiedź sędziego ma moc wyroku;
- NOSTRUM EST IUDICARE SECUNDUM ALLEGATA ET PROBATA (ad D.118.6.1) - Powinniśmy sądzić zgodnie z przedłożonymi i pewnymi (dowodami);
- NULLA INIURIA EST, QUAE IN VOLENTEM FIAT (d.47.10.1.5.) - Nie wyrządza się krzywdy chcącemu;
- NULLA PACTIONE EFFICI POTEST, NE DOLUS PRAESTETUR (D.2.14.27.3) - Umową nie można wyłączyć odpowiedzialności za podstęp;
- NULLA POENA SINE LEGE (ad D50.16.13L1) - Nie ma kary bez (właściwego przepisu) ustawy;
- NULLUS IDONEUS TESTIS IN RE SUA INTELLEGITUR (D.22.5.10) - Nikt nie może być wiarygodnym świadkiem we własnej sprawie;
- NULLUS VIDETUR DOLO FACERE, QUI SUO IURE UTITUR (D.50.17.55) - Uważa się, że nie działa podstępnie ten, kto korzysta ze swego prawa;
- OMNIS DEFINITIO IN IURE CIVILI PERICULOSA EST: PARUM EST ENIM, UT NON SUBVERTI POSSET (D.50.17.202) - Wszelka definicja w prawie cywilnym jest niebezpieczna, ponieważ rzadko się zdarza, by nie można było jej podważyć;
- ONUS EST HONOS QUI SUSTINET REM PUBLICAM (Varro, de 1.1. 5.73) - Obowiązek jest zaszczytem utrzymującym Rzeczpospolitą;
- OPTIMA EST LEGLUM INTERPRES CONSUETUDO (D.1.3.37) - Zwyczaj jest najlepszą wykładnią prawa;
- PACTA SUNT SERVANDA (ad D.2.14.7.7) - Umów należy dotrzymywać;
- PLACUIT IN OMNIBUS REBUS PRAECIPUAM ESSE IUSTITIAE AEQUITATISQUE QUAM STRICTI IURIS RATIONEM (C.3.1.8) - We wszystkich sprawach powinna mieć pierwszeństwo zasada sprawiedliwości i słuszności nad zasadą ścisłego prawa;
- PRIOR TEMPORE POTIOR IURE (C.8.17.3) - Pierwszy w czasie, lepszy w prawie;
- QUI MUNUS PUBLICE MANDATUM ACCEPTA PECUNIA RUPERUNT, CRIMINE REPETUNDARUM POSTULANTUR (D.48.11.9) - Dopuszcza się zdzierstwa ten, kto sprawując funkcję publiczną przyjmuje pieniądze od zainteresowanych;
- QUI NON FACIT QUOD FACERE DEBET, VIDETUR FACERE ADVERSUS EA, QUIA NON FACIT (D.50.17.121) - Jeżeli ktoś nie czyni tego, co czynić powinien, uważa się, że czyni przeciwnie, ponieważ nie czyni;
- QUID EST ENIM CIVITAS NISI IURIS SOCIETAS CIVIUM (Cicero, de re publ. 1.49) - Czym jest bowiem państwo, jeśli nie opartym na prawie związkiem obywateli;
- QUOD AD IUS NATURALE ATTINET, OMNES HOMINES AEQUALES SUNT (D.S0.17.32) - Zgodnie z prawem naturalnym wszyscy ludzie są równi;
- QUOD INITIO VITIOSUM EST, NON POTEST TRACTU TEMPORIS CONVALESCERE(D.50.17.29) - To, co od początku jest wadliwe, nie może być uzdrowione przez (sam) upływ czasu;
- QUOD OMNES SIMILITER TANGIT, AB OMNIBUS COMPROBETUR (C.5.59.5.2) - Co wszystkich jednakowo dotyczy, winno być przez wszystkich zatwierdzone;
- REFORMATIO IN PEIUS IUDICI APPELLATO NON LICET (ad D.49.1.1 pr.) - Sędziemu apelacyjnemu nie wolno zmieniać (wyroku) na niekorzyść (odwołującego się);
- RES IUDICATA PRO VERITATE ACCIPITUR (D50.17.207) - Rozstrzygnięcie sądowe przyjmuje się za prawdziwe;
- REUS IN EXCEPTIONE ACTOR EST (D.44.1.1) - Pozwany w zakresie zarzutu procesowego staje się powodem;
- SALUS POPULI SUPREMA LEX ESTO (Cicero, de leg. 3.8) - Dobro rzeczypospolitej niechaj będzie najwyższym prawem;
- SATIUS ENIM ESSE IMPUNITUM RELINQUI FACINUS NOCENTIS QUAM INNOCENTEM DAMNARI (D.48.19.5 pr.) - Lepiej pozostawić bezkarnym występek złoczyńcy niż skazać niewinnego;
- SCIRE LEGES NON HOC EST VERBA EARUM TENERE, SED VIM AC POTESTATEM (D.1.3.17) - Znać prawa to nie znaczy trzymać się słów ustawy, ale jej treści i mocy działania;
- SECUNDUM NATURAM EST COMMODA CUIUSQUE REI EUM SEQUI, QUEM SEQUETUR INCOMMODA (D.50.17.10) - Naturalne jest, aby ten czerpał korzyści z rzeczy, kto ponosi związane z nią ciężary;
- SENTENTIA FACIT IUS INTER PARTES (ad D5.2.17.1) - Wyrok tworzy prawo między stronami;
- SI IN IUS VOCAT ITO (Ustawa XII tablic) - Kto został wezwany przed sąd, niech się stawi;
- SILENT LEGES INTER ARMA (Cicero, pro Mil. 4.11) - Milkną prawa w szczęku broni;
- SUMMUM IUS SUMMA INIURIA (Cicero, de off. 1.33) - Najwyższe prawo (bywa) najwyższym bezprawiem;
- UBI EADEM LEGIS RATIO, IBI EADEM LEGIS DISPOSITIO (ad D.9.2.32 pr.) - W takich samych okolicznościach należy stosować takie same rozwiązania prawne;
- VANAE VOCES POPULI NON SUNT AUDIENDAE (c.9.47.12) - Nie należy dawać posłuchu czczym głosom tłumu;
- VENIRE CONTRA FACTUM PROPRIUM NEMINI LICET (ad D.1.7.25 pr.) - Nie wolno występować przeciwko temu, co wynika z własnych czynów;
- VIM VI REPELLERE LICET (D.43.16.1.27) - Siłę wolno odeprzeć siłą.
|